Historia przepisu
Słowo „powidła” znano w polszczyźnie już pod koniec XV wieku. Według dostępnych opracowań pochodzi zapewne od czasownika „powić”, a „powidłem” nazywano najpierw to, czym bez przerwy miesza się podgrzewaną masę owocową, dopiero później sam przetwór. Z polskiego wyraz przeszedł do języków wschodniosłowiańskich, a czeskie „povidla” do austriackiej niemczyzny jako „Powidl”. Od dżemu i marmolady powidła różnią się tym, że są mniej słodkie, mniej zżelowane i mają w sobie najwięcej owoców, bo gęstnieją przez odparowanie wody, a nie dzięki cukrowi czy pektynie. Tradycyjnie robiono je bez cukru.
Wpis „Powidła śliwkowe z Doliny Dolnej Wisły” na Liście Produktów Tradycyjnych podaje, że taki sposób utrwalania śliwek znany jest z przekazów z XVI wieku. Powidła smażono w miedzianych, czyli kuprowych, kotłach i mieszano drewnianym mieszadłem tak długo, aż masa przestawała z niego spadać albo spadała dużymi płatami. Pestki oddzielano na ceramicznych sitach, a najbardziej znani byli ich twórcy, garncarze z Gruczna nad Wisłą. Zmorą smażenia był „kocur”, czyli owoce przywarte do dna kotła. O leniwej Marice, która „do powideł kocura puściła”, śpiewa ludowa przyśpiewka przytoczona we wpisie o powidłach krzeszowskich znad Sanu, smażonych bez cukru. Na listę trafiło kilkanaście rodzajów powideł śliwkowych, między innymi łowickie, mazowieckie, krzeszowskie, z Mikołajówki i z Kałęczewa.
W 2023 roku Komisja Europejska zarejestrowała nazwę „Powidła śliwkowe z Doliny Dolnej Wisły” jako Chronione Oznaczenie Geograficzne (rozporządzenie wykonawcze 2023/1414 z 29 czerwca 2023 roku). Według inspektoratu jakości handlowej w Bydgoszczy to 45. polski produkt chroniony w Unii. Robi się je z odmiany Węgierka Zwykła, bez dodatku cukru, z co najmniej 3 kg owoców na 1 kg powideł. „Rzeczpospolita” pisała w 2007 roku, że w XIX wieku smażenie w tej okolicy trwało nawet trzy dni, a gotowe powidła zapiekano w kamiennych garnkach w piecach chlebowych i trzymano w chłodnych piwnicach.
Składniki
Powidła (z 3 kg śliwek, 2–5 słoików po 370 ml)
-
3 kg śliwki węgierki (bardzo dojrzałe, późne, mogą być lekko pomarszczone; waga z pestkami)
Za granicą: USA i Kanada: Italian prune plums, Italian plums albo European plums (np. Stanley); Niemcy: Zwetschgen, Hauszwetschge
Do smaku, niekoniecznie
- 300 g cukier (od 0 do 300 g, zależnie od słodyczy śliwek; tradycyjnie bez cukru)
-
3 łyżki (45 ml) ocet spirytusowy 10% (pomaga, żeby powidła nie przywierały; w gotowych nie jest wyczuwalny)
Za granicą: USA i Kanada: distilled white vinegar; Niemcy: Branntweinessig - cynamon, mielone goździki albo wanilia (szczypta, na 20 minut przed końcem)
Przygotowanie krok po kroku
-
Wybierz bardzo dojrzałe, późne węgierki, nawet lekko pomarszczone: mają mniej wody i więcej cukru, więc szybciej zgęstnieją. Przebierz je, oberwij szypułki i umyj pod zimną bieżącą wodą.
-
Usuń pestki. Śliwki możesz zostawić w połówkach albo pokroić na mniejsze kawałki, wtedy szybciej się rozpadną.
-
Przełóż śliwki do szerokiego garnka z grubym dnem. Jeśli dodajesz cukier, wymieszaj go ze śliwkami i odstaw na 10 minut, aż puszczą sok. Możesz też dolać ocet. Wody nie dodawaj.
-
Dzień pierwszy: postaw garnek na małym ogniu i nie przykrywaj go. Mieszaj drewnianą łyżką dopiero, gdy owoce puszczą sok. Smaż około 1,5 godziny, mieszając od czasu do czasu. Zdejmij z ognia, ostudź, przykryj i odstaw w chłodne miejsce do następnego dnia.
-
Dzień drugi: zagotuj powidła i smaż jeszcze około 1,5 godziny, na nieco mniejszym ogniu, mieszając częściej. Znów ostudź, przykryj i zostaw do następnego dnia.
-
Dzień trzeci: smaż na bardzo małym ogniu około godziny, często mieszając po całym dnie, żeby nic nie przywarło. Przyprawy dodaj na około 20 minut przed końcem. Powidła są gotowe, gdy nabrane na łyżkę po jej odwróceniu nie spadają albo spadają dużymi płatami.
-
W tym czasie przygotuj czyste, nieuszkodzone słoiki i zakrętki i wyparz je wrzątkiem. Gorące powidła nakładaj do słoików, przetrzyj brzegi i mocno zakręć.
-
Pasteryzuj w garnku: na dno połóż ściereczkę, ustaw słoiki tak, żeby się nie stykały, i wlej gorącą wodę. Zagotuj i gotuj na małym ogniu 10–20 minut. Gorące słoiki możesz zamiast tego wstawić do piekarnika nagrzanego do 110°C (230°F) na 20 minut. Wyjmij słoiki i ostudź je do góry dnem.
-
Sprawdź zakrętki: po wystygnięciu powinny być wklęsłe i nie uginać się pod palcem. Słoiki przenieś do spiżarni albo piwnicy.
Zdjęcia
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!