Historia przepisu
Ptyś to wyrób cukierniczy z ciasta parzonego przełożony kremem bezowym albo bitą śmietanką i posypany z wierzchu cukrem pudrem. Tak opisuje go podręcznik „Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem” Małgorzaty Konarzewskiej (WSiP, 2011), który dodaje, że korpusy ptysiowe można też nadziewać na słono i podawać zamiast pasztecików albo do czystych zup. W Wielkopolsce ptysia nazywa się „wietrznikiem”, od niemieckiego Windbeutel. Wikisłownik podaje też, że w Krakowie słowem „ptyś” nazywa się ekler.
Nazwa przyszła z francuskiego. Ciasto parzone to po francusku pâte à choux, a gotowe ciastka to petit chou, czyli dosłownie „kapustka”, bo kształtem przypominają główkę kapusty. Według tekstu Magdaleny Kasprzyk-Chevriaux w „Gazecie Wyborczej” z 2015 roku wymawiane po polsku „pti szu” zmieniło się z czasem w „ptyś”. Francuzi mówią na nie chou à la crème. Jest też inne wyjaśnienie: według części anglojęzycznych źródeł nazwa pâte à choux bywa uważana za przekręcone pâte à chaud, czyli „ciepłe ciasto”.
Kto wymyślił ciasto parzone, nie wiadomo na pewno i źródła się różnią. Polskie opracowania przypisują przepis XVIII-wiecznym cukiernikom Jeanowi Avice’owi i Marie-Antoine’owi Carême’owi. Anglojęzyczne źródła piszą ostrożniej: podobne ciasto opisywały już angielskie, niemieckie i francuskie książki kucharskie w XVI wieku, a Avice i Carême w XVIII wieku zmienili przepis w ten, którego używa się dziś. Często powtarzana opowieść o tym, że ciasto wymyślili w 1540 roku kucharze królowej Katarzyny Medycejskiej, pojawia się dopiero w pismach cukiernika Pierre’a Lacama z lat 90. XIX wieku i uchodzi za legendę.
Składniki
Ciasto parzone (16–18 ptysiów)
- 250 ml woda
-
110 g masło
Za granicą: unsalted butter; Niemcy: Süßrahmbutter -
170 g mąka pszenna tortowa (typ 450)
Za granicą: USA i Kanada: all-purpose flour; Wielka Brytania: plain flour; Niemcy: Type 405 - 4 szt. duże jajka (w temperaturze pokojowej)
- sól (szczypta)
Bita śmietana
-
500 ml śmietanka kremówka 30–36% (dobrze schłodzona; może być pół na pół 30% i 36%)
Za granicą: USA: heavy cream albo heavy whipping cream (co najmniej 36%); Kanada: whipping cream (33–36%); Wielka Brytania: whipping cream (35%) albo double cream (48%); Niemcy: Schlagsahne (co najmniej 30%) albo -
3 łyżki (ok. 21 g) cukier puder (do 4 łyżek, do smaku)
Za granicą: powdered sugar / icing sugar; Niemcy: Puderzucker -
1 łyżeczka (5 ml) pasta waniliowa (albo ziarenka z 1 laski wanilii, można pominąć)
Za granicą: vanilla bean paste albo vanilla extract
Do podania
-
cukier puder (do oprószenia)
Za granicą: powdered sugar / icing sugar - olej (odrobina do posmarowania papieru)
Przygotowanie krok po kroku
-
Jajka wyjmij wcześniej z lodówki, żeby miały temperaturę pokojową, a śmietankę i miskę do ubijania wstaw do lodówki. Blachę wyłóż dobrym papierem do pieczenia i posmaruj go cieniutko olejem, a nadmiar zbierz ręcznikiem papierowym, bo do słabszego papieru ptysie lubią się przyklejać.
-
Do średniego garnka wlej wodę, dodaj masło i szczyptę soli. Podgrzewaj, aż masło całkiem się rozpuści, i dopiero wtedy doprowadź do wrzenia.
-
Zdejmij garnek z ognia, wsyp całą mąkę naraz i od razu energicznie mieszaj drewnianą łyżką. Postaw garnek z powrotem na bardzo małym ogniu i mieszaj jeszcze 1–3 minuty, aż masa będzie gładka i szklista, zacznie sama odchodzić od ścianek, a na dnie zostanie cienki nalot. Nie przestawaj mieszać, żeby się nie przypaliła.
-
Przełóż masę do metalowej miski i zostaw do przestudzenia, aż będzie najwyżej letnia: palec da się w niej spokojnie przytrzymać przez kilka sekund, czyli poniżej 52°C (125°F). W tym czasie nagrzej piekarnik do 200°C (400°F), grzanie góra–dół, przez co najmniej 20 minut.
-
Wbij jedno jajko i ucieraj mikserem, rózgą albo drewnianą łyżką, aż całkiem połączy się z ciastem. Następne jajko dodaj dopiero wtedy, gdy poprzednie zniknie w masie. Na początku ciasto wygląda jak zważone, po ostatnim jajku ma być gładkie, lśniące i tak gęste, że bardzo powoli spływa z łyżki.
-
Przełóż ciasto do rękawa cukierniczego z dużą tylką w kształcie gwiazdki. Wyciskaj na blachę okrągłe gniazdka o średnicy 4,5–5 cm (1¾–2 cale), zostawiając między nimi około 5 cm (2 cale) odstępu, bo ciasto mocno rośnie. Jeśli wszystko nie zmieści się na jednej blasze, resztę ciasta trzymaj w rękawie i wyciśnij dopiero po wyjęciu pierwszej partii.
-
Wstaw blachę na środkową półkę i piecz 25–30 minut, aż ptysie wyrosną i się zarumienią. W małym piekarniku ustaw 190°C (375°F). Nie otwieraj drzwiczek w trakcie pieczenia, bo ptysie opadną.
-
Wyjmij ptysie i odłóż na kratkę do całkowitego wystudzenia. Sposób z King Arthur Baking: zaraz po wyjęciu natnij każdego ptysia z boku ostrym nożem, żeby uszła para, i wstaw na 5 minut z powrotem do piekarnika, a dopiero potem studź.
-
Schłodzoną śmietankę wstaw jeszcze na 20–30 minut do zamrażalnika, razem z mieszadłami miksera. Ubijaj w wysokim naczyniu na najwyższych obrotach, aż zacznie gęstnieć, wtedy dodaj cukier puder i wanilię i ubijaj już tylko chwilę, najwyżej minutę, aż będzie puszysta. Nie ubijaj za długo, bo zamieni się w masło.
-
Krótko przed podaniem przekrój każdego ptysia w poprzek na pół. Na dolne połówki wyciśnij z rękawa grubą warstwę bitej śmietany, przykryj górnymi połówkami i oprósz cukrem pudrem.
Zdjęcia
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!