Przejdź do treści

Ptysie z bitą śmietaną

Domowe ptysie z ciasta parzonego, przełożone bitą śmietaną i oprószone cukrem pudrem, jak z dobrej cukierni. Z tym, jak zaparzyć ciasto, kiedy dodawać jajka i co zrobić, żeby ptysie nie opadły po wyjęciu z piekarnika.

Ugotowałeś/aś? Pokaż swoje danie →

Przekrojone ptysie z grubą warstwą bitej śmietany, oprószone cukrem pudrem

Historia przepisu

Ptyś to wyrób cukierniczy z ciasta parzonego przełożony kremem bezowym albo bitą śmietanką i posypany z wierzchu cukrem pudrem. Tak opisuje go podręcznik „Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem” Małgorzaty Konarzewskiej (WSiP, 2011), który dodaje, że korpusy ptysiowe można też nadziewać na słono i podawać zamiast pasztecików albo do czystych zup. W Wielkopolsce ptysia nazywa się „wietrznikiem”, od niemieckiego Windbeutel. Wikisłownik podaje też, że w Krakowie słowem „ptyś” nazywa się ekler.

Nazwa przyszła z francuskiego. Ciasto parzone to po francusku pâte à choux, a gotowe ciastka to petit chou, czyli dosłownie „kapustka”, bo kształtem przypominają główkę kapusty. Według tekstu Magdaleny Kasprzyk-Chevriaux w „Gazecie Wyborczej” z 2015 roku wymawiane po polsku „pti szu” zmieniło się z czasem w „ptyś”. Francuzi mówią na nie chou à la crème. Jest też inne wyjaśnienie: według części anglojęzycznych źródeł nazwa pâte à choux bywa uważana za przekręcone pâte à chaud, czyli „ciepłe ciasto”.

Kto wymyślił ciasto parzone, nie wiadomo na pewno i źródła się różnią. Polskie opracowania przypisują przepis XVIII-wiecznym cukiernikom Jeanowi Avice’owi i Marie-Antoine’owi Carême’owi. Anglojęzyczne źródła piszą ostrożniej: podobne ciasto opisywały już angielskie, niemieckie i francuskie książki kucharskie w XVI wieku, a Avice i Carême w XVIII wieku zmienili przepis w ten, którego używa się dziś. Często powtarzana opowieść o tym, że ciasto wymyślili w 1540 roku kucharze królowej Katarzyny Medycejskiej, pojawia się dopiero w pismach cukiernika Pierre’a Lacama z lat 90. XIX wieku i uchodzi za legendę.

Składniki

Ciasto parzone (16–18 ptysiów)

  • 250 ml woda
  • 110 g masło
    Za granicą: unsalted butter; Niemcy: Süßrahmbutter
  • 170 g mąka pszenna tortowa (typ 450)
    Za granicą: USA i Kanada: all-purpose flour; Wielka Brytania: plain flour; Niemcy: Type 405
  • 4 szt. duże jajka (w temperaturze pokojowej)
  • sól (szczypta)

Bita śmietana

  • 500 ml śmietanka kremówka 30–36% (dobrze schłodzona; może być pół na pół 30% i 36%)
    Za granicą: USA: heavy cream albo heavy whipping cream (co najmniej 36%); Kanada: whipping cream (33–36%); Wielka Brytania: whipping cream (35%) albo double cream (48%); Niemcy: Schlagsahne (co najmniej 30%) albo
  • 3 łyżki (ok. 21 g) cukier puder (do 4 łyżek, do smaku)
    Za granicą: powdered sugar / icing sugar; Niemcy: Puderzucker
  • 1 łyżeczka (5 ml) pasta waniliowa (albo ziarenka z 1 laski wanilii, można pominąć)
    Za granicą: vanilla bean paste albo vanilla extract

Do podania

  • cukier puder (do oprószenia)
    Za granicą: powdered sugar / icing sugar
  • olej (odrobina do posmarowania papieru)

Przygotowanie krok po kroku

  1. Jajka wyjmij wcześniej z lodówki, żeby miały temperaturę pokojową, a śmietankę i miskę do ubijania wstaw do lodówki. Blachę wyłóż dobrym papierem do pieczenia i posmaruj go cieniutko olejem, a nadmiar zbierz ręcznikiem papierowym, bo do słabszego papieru ptysie lubią się przyklejać.

  2. Do średniego garnka wlej wodę, dodaj masło i szczyptę soli. Podgrzewaj, aż masło całkiem się rozpuści, i dopiero wtedy doprowadź do wrzenia.

  3. Zdejmij garnek z ognia, wsyp całą mąkę naraz i od razu energicznie mieszaj drewnianą łyżką. Postaw garnek z powrotem na bardzo małym ogniu i mieszaj jeszcze 1–3 minuty, aż masa będzie gładka i szklista, zacznie sama odchodzić od ścianek, a na dnie zostanie cienki nalot. Nie przestawaj mieszać, żeby się nie przypaliła.

  4. Przełóż masę do metalowej miski i zostaw do przestudzenia, aż będzie najwyżej letnia: palec da się w niej spokojnie przytrzymać przez kilka sekund, czyli poniżej 52°C (125°F). W tym czasie nagrzej piekarnik do 200°C (400°F), grzanie góra–dół, przez co najmniej 20 minut.

  5. Wbij jedno jajko i ucieraj mikserem, rózgą albo drewnianą łyżką, aż całkiem połączy się z ciastem. Następne jajko dodaj dopiero wtedy, gdy poprzednie zniknie w masie. Na początku ciasto wygląda jak zważone, po ostatnim jajku ma być gładkie, lśniące i tak gęste, że bardzo powoli spływa z łyżki.

    Krok 5
  6. Przełóż ciasto do rękawa cukierniczego z dużą tylką w kształcie gwiazdki. Wyciskaj na blachę okrągłe gniazdka o średnicy 4,5–5 cm (1¾–2 cale), zostawiając między nimi około 5 cm (2 cale) odstępu, bo ciasto mocno rośnie. Jeśli wszystko nie zmieści się na jednej blasze, resztę ciasta trzymaj w rękawie i wyciśnij dopiero po wyjęciu pierwszej partii.

    Krok 6
  7. Wstaw blachę na środkową półkę i piecz 25–30 minut, aż ptysie wyrosną i się zarumienią. W małym piekarniku ustaw 190°C (375°F). Nie otwieraj drzwiczek w trakcie pieczenia, bo ptysie opadną.

  8. Wyjmij ptysie i odłóż na kratkę do całkowitego wystudzenia. Sposób z King Arthur Baking: zaraz po wyjęciu natnij każdego ptysia z boku ostrym nożem, żeby uszła para, i wstaw na 5 minut z powrotem do piekarnika, a dopiero potem studź.

    Krok 8
  9. Schłodzoną śmietankę wstaw jeszcze na 20–30 minut do zamrażalnika, razem z mieszadłami miksera. Ubijaj w wysokim naczyniu na najwyższych obrotach, aż zacznie gęstnieć, wtedy dodaj cukier puder i wanilię i ubijaj już tylko chwilę, najwyżej minutę, aż będzie puszysta. Nie ubijaj za długo, bo zamieni się w masło.

  10. Krótko przed podaniem przekrój każdego ptysia w poprzek na pół. Na dolne połówki wyciśnij z rękawa grubą warstwę bitej śmietany, przykryj górnymi połówkami i oprósz cukrem pudrem.

Wersje czytelników

Gotujesz to danie po swojemu? Podziel się swoją wersją.

Mam swoją wersję

Ugotowałem/am

Zrobiłeś/aś to danie? Napisz, jak wyszło i co zmieniłeś/aś. Możesz dodać zdjęcie i ocenę.

Zaloguj się, aby dodać wpis

Czy ten przepis był pomocny?

Komentarze (0)

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!


Dodaj komentarz

Zaloguj się aby uniknąć weryfikacji emaila przy każdym komentarzu, lub komentuj jako gość:

Komentarz może być moderowany przed publikacją.