Historia przepisu
Wielki słownik języka polskiego PAN opisuje budyń jako słodki deser o gęstej konsystencji z mleka i mąki ziemniaczanej, z wanilią albo kakao. Większość z nas zna go z torebki. Według składów z etykiet, zebranych w bazie Open Food Facts, w saszetce budyniu waniliowego jest skrobia ziemniaczana i kukurydziana, aromat i barwnik, najczęściej karoteny, czasem odrobina ekstraktu wanilii; jajek nie ma, mleko i zwykle cukier dodaje się w domu. Domowy budyń gotuje się z tych samych podstawowych składników, ale z prawdziwą wanilią i zwykle z żółtkami, które dają mu kolor i pełniejszy smak.
Słowo jest u nas stosunkowo młode. Językoznawca Kamil Stachowski w artykule w „Polonice” podaje, że najwcześniejsze znane mu zapisy pochodzą z 1803 i 1805 roku, a pierwsze dokładne przepisy z książki J. J. Szczepańskiego z 1822 roku. Jest tam „Budyń czyli tak zwany Koch dla dzieci”: pół funta mąki ze śmietanką, cukrem i solą, gotowane przy ciągłym mieszaniu „aż do zgęstnienia”, ale też angielskie budynie gotowane w chuście. Przez cały XIX wiek budyniem nazywano bardzo różne potrawy: Marciszewska w 1878 roku podaje 22 przepisy, na słodko i na ostro, z ryżu, ziemniaków, ryb czy kapusty. Serwis Polonist pisze, że przedwojenne budynie przypominały babkę z kominem i gotowano je w zamkniętej formie zanurzonej w gorącej wodzie. Według Stachowskiego dopiero w drugiej połowie XX wieku nazwa zawęziła się do deseru, który nazywano też kisielem mlecznym.
Skąd przyszło samo słowo, nie wiadomo na pewno, bo źródła się różnią. Słownik PAN wskazuje włoskie „budino”, a Stachowski uważa, że budyń został zapożyczony raczej z angielskiego „pudding”, mniej prawdopodobnie z niemieckiego. Pisze też, że w XIX wieku w Stanach Zjednoczonych do gęstych puddingów zaczęto zamiast żółtek dodawać skrobię, co dało deser bardzo podobny do naszego budyniu, a proszki budyniowe pojawiły się w Niemczech pod koniec XIX wieku, na przykład u Dr. Oetkera w 1894 roku. W polskiej książce kucharskiej Kiewnarskiej z 1941 roku są już reklamy budyniu w proszku.
Składniki
Budyń
-
500 ml mleko 3,2% (350 ml do gotowania i 150 ml zimnego)
Za granicą: whole milk; Niemcy: Vollmilch 3,5% - 2 szt. żółtka
- 3 łyżki (ok. 38 g) cukier
-
3 łyżki (ok. 29 g) mąka ziemniaczana (płaskie łyżki)
Za granicą: potato starch; Niemcy: Kartoffelstärke; ewentualnie cornstarch (Wielka Brytania: cornflour) -
0,5 szt. laska wanilii (do 1 laski)
Za granicą: vanilla bean; Niemcy: Vanilleschote; zamiast pół laski 1/2 łyżki vanilla extract - 1 łyżeczka (ok. 5 g) masło
- 1 szczypta sól
Do podania
- sok malinowy, konfitura z malin albo owoce (do podania)
Przygotowanie krok po kroku
-
Laskę wanilii przekrój wzdłuż ostrym nożem i grzbietem noża wyskrob ziarenka. Zarówno ziarenka, jak i pustą laskę wykorzystasz do mleka.
-
Do garnka z grubym dnem wlej 350 ml mleka, dodaj ziarenka i laskę wanilii i podgrzewaj na średnim ogniu, aż mleko zacznie się gotować. Pilnuj go, bo łatwo kipi.
-
W tym czasie w misce utrzyj żółtka z cukrem i szczyptą soli trzepaczką albo łyżką, aż będą gładkie i jaśniejsze.
-
Do żółtek wsyp mąkę ziemniaczaną i dokładnie wymieszaj, a potem stopniowo wlewaj pozostałe 150 ml zimnego mleka, mieszając, aż masa będzie zupełnie gładka, bez grudek skrobi. Tuż przed wlaniem do garnka zamieszaj ją jeszcze raz, bo skrobia opada na dno.
-
Gdy mleko się zagotuje, wyjmij laskę wanilii. Zmniejsz ogień, wlej masę żółtkową do mleka cienkim strumieniem i przez cały czas energicznie mieszaj trzepaczką, także przy dnie i brzegach garnka.
-
Gotuj, ciągle mieszając, aż budyń wyraźnie zgęstnieje, a z dna zaczną wypływać i pękać na powierzchni pierwsze bąble, około minuty od zagotowania. Nie przerywaj mieszania, bo budyń przywiera i przypala się od spodu.
-
Zdejmij garnek z ognia i wmieszaj łyżeczkę masła, aż się rozpuści: budyń będzie gładszy i błyszczący.
-
Od razu przelej budyń do 4 miseczek albo pucharków. Na ciepło podawaj z sokiem malinowym, konfiturą albo owocami. Jeśli ma być zimny, przykryj każdą porcję folią spożywczą dotykającą powierzchni, ostudź i wstaw do lodówki.
Zdjęcia
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!