Przejdź do treści

Zupa jarzynowa

Domowa zupa jarzynowa z ziemniakami, włoszczyzną, kalafiorem, fasolką i groszkiem, zabielana śmietaną i posypana koperkiem. Z tym, w jakiej kolejności dodawać warzywa, jak zahartować śmietanę i gdzie za granicą szukać korzenia pietruszki i selera.

Ugotowałeś/aś? Pokaż swoje danie →

Talerz zabielanej zupy jarzynowej z marchewką, fasolką szparagową, brukselką i posiekaną natką, widok z góry

Historia przepisu

Ania Gotuje pisze, że zupa jarzynowa to jedna z bardziej popularnych zup gotowanych w Polsce i że większość z nas pamięta ją z dzieciństwa: dla jednych to miłe wspomnienie, dla innych „zmora z dzieciństwa”, także za sprawą szkolnych stołówek. Kwestia Smaku nazywa tradycyjną jarzynową „smakiem lata”, bo gotuje się ją z ziemniaków, marchewki, fasolki i kalafiora, i dodaje, że do jarzynowej tradycyjnie podaje się pieczywo. Podstawą jest włoszczyzna: korzenie marchwi, pietruszki i selera, por i kapusta włoska. Powszechnie uważa się, że te warzywa sprowadziła do Polski z Włoch królowa Bona, stąd nazwa, ale to raczej rozpowszechnione przekonanie niż ustalony fakt.

Przedwojenna jarzynowa wyglądała inaczej niż dzisiejsza. Elżbieta Kiewnarska w książce „Zupy i sosy” z 1929 roku pisała, że „gotuje się ją na rosole, ugotowanym na kościach z włoszczyzną, lub też na smaku z jarzyn”, z marchwią, pietruszką, kapustą włoską, porem, selerem i cebulą w ilości dwa razy większej niż do rosołu. Miękkie warzywa przecierało się przez sito, zupę zagęszczało zasmażką i zaprawiało pół szklanką śmietany albo dwoma żółtkami. Ziemniaków radziła brać najwyżej jedną trzecią w stosunku do innych jarzyn, a z dodatkiem szparagów, „kalafjorów”, brukselki i fasolki szparagowej zupa miała mieć „smak wykwintniejszy”. Kiedy w domach przyjęła się jarzynowa z kawałkami warzyw, jaką gotujemy dziś, nie wiadomo na pewno.

W książce „109 potraw”, wydanej w Warszawie w 1941 roku, ta sama autorka gotowała jarzynową na „smaku z jarzyn świeżych lub solonych” z kluskami kładzionymi bez jaj i wylewała ją do wazy na posiekany koperek. W „Konopielce” Edwarda Redlińskiego z 1973 roku nauczycielka nakrywa stół w wiejskiej chacie i zaprasza: „pierwsze danie zupa jarzynowa”, a gospodyni zachęca domowników, że spróbują, „jak w mieście jedzo”.

Składniki

Zupa

  • 1,75 l woda albo bulion warzywny (na rosole drobiowym zupa nie jest wegetariańska)
    Za granicą: vegetable stock; Niemcy: Gemüsebrühe
  • 400 g ziemniaki (około 4 średnie)
  • 2 szt. marchewki (około 200 g)
    Za granicą: carrots; Niemcy: Karotten
  • 1 szt. pietruszka (korzeń)
    Za granicą: parsley root, Hamburg root parsley; Niemcy: Wurzelpetersilie albo Petersilienwurzel
  • 100 g seler korzeniowy (kawałek bulwy)
    Za granicą: celeriac albo celery root; Niemcy: Knollensellerie
  • 0,5 szt. por (tylko biała i jasnozielona część)
    Za granicą: leek; Niemcy: Porree albo Lauch
  • 1 szt. cebula (średnia)
  • 400 g kalafior (same różyczki, świeże albo mrożone)
    Za granicą: cauliflower; Niemcy: Blumenkohl
  • 200 g fasolka szparagowa (zielona albo żółta, świeża albo mrożona)
    Za granicą: green beans; Niemcy: grüne Bohnen
  • 100 g zielony groszek (świeży albo mrożony)
    Za granicą: frozen peas; Niemcy: Erbsen

Do smaku

  • 2 łyżki (ok. 29 g) masło (albo masło klarowane)
  • 2 łyżeczki (ok. 12 g) sól (płaskie, połowę dodaj na początku)
  • ½ łyżeczki (2,5 ml) pieprz czarny mielony
  • gałka muszkatołowa (szczypta, niekoniecznie)

Na koniec

  • 150 g śmietana 18% (wyjęta wcześniej z lodówki)
    Za granicą: USA, Kanada: sour cream; Wielka Brytania: soured cream; Niemcy: saure Sahne albo Schmand
  • 1 pęczek koperek (albo natka pietruszki)
    Za granicą: dill; Niemcy: Dill

Przygotowanie krok po kroku

  1. Umyj wszystkie warzywa. Obierz ziemniaki, marchewki, korzeń pietruszki i kawałek selera. Z pora odetnij ciemnozielone liście, przetnij go wzdłuż i dokładnie wypłucz między warstwami, bo często zostaje w nim piasek. Obierz cebulę.

    Krok 1
  2. Marchewki pokrój w cienkie półplasterki, a pietruszkę, seler i ziemniaki w drobną kostkę o boku około 1 cm (½ cala). Por pokrój w półkrążki, a cebulę posiekaj bardzo drobno. Drobne, równe kawałki ugotują się w tym samym czasie.

    Krok 2
  3. Na patelni o grubym dnie rozgrzej 2 łyżki masła, wrzuć cebulę i por i podsmażaj na małym ogniu 10–15 minut, aż się zeszklą i tylko lekko zarumienią. Odstaw patelnię: jej zawartość dodasz do zupy pod koniec gotowania.

  4. W garnku o pojemności co najmniej 3,5 l włóż marchewkę, pietruszkę, seler i ziemniaki i zalej je 1,75 l wody albo bulionu warzywnego. Przykryj, zagotuj, a potem zmniejsz ogień tak, żeby zupa tylko lekko mrugała, i gotuj 10 minut.

  5. Fasolce odetnij oba końce i pokrój ją na kawałki długości 2–3 cm (około 1 cala); mrożonej nie rozmrażaj. Kalafior podziel na niewielkie różyczki. Wrzuć fasolkę i kalafior do garnka, dodaj połowę soli i pieprzu oraz szczyptę gałki muszkatołowej i gotuj pod przykryciem 5 minut.

    Krok 5
  6. Dodaj zielony groszek i całą zawartość patelni z cebulą i porem. Wymieszaj, przykryj i gotuj na małym ogniu około 10 minut, aż wszystkie warzywa będą miękkie, ale jeszcze się nie rozpadają.

  7. Śmietanę przełóż do miseczki. Dolewaj do niej po chochelce gorącej zupy, za każdym razem od razu mieszając, aż dodasz około szklanki wywaru. Zmniejsz ogień pod garnkiem do minimum i wlej śmietanę, cały czas mieszając zupę. Po 2 minutach wyłącz ogień.

  8. Dodaj posiekany koperek, spróbuj i dopraw resztą soli i pieprzu, jeśli trzeba. Podawaj gorącą, z pieczywem.

Wersje czytelników

Gotujesz to danie po swojemu? Podziel się swoją wersją.

Mam swoją wersję

Ugotowałem/am

Zrobiłeś/aś to danie? Napisz, jak wyszło i co zmieniłeś/aś. Możesz dodać zdjęcie i ocenę.

Zaloguj się, aby dodać wpis

Czy ten przepis był pomocny?

Komentarze (0)

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!


Dodaj komentarz

Zaloguj się aby uniknąć weryfikacji emaila przy każdym komentarzu, lub komentuj jako gość:

Komentarz może być moderowany przed publikacją.