Przejdź do treści

Galaretka mięsna z nóżek i golonki (zimne nóżki)

Domowa galaretka mięsna z nóżek wieprzowych i golonki, gotowana z warzywami i przyprawami. Nóżki nadają wywarowi odpowiednią moc, dzięki czemu galaretka może zastygnąć bez żelatyny. Podawaj ją z cytryną lub octem. Po ugotowaniu potrzebuje jeszcze kilku godzin chłodzenia.

Ugotowałeś/aś? Pokaż swoje danie →

Gotowa galaretka mięsna z marchewką i groszkiem, podana z cytryną i chlebem

Historia przepisu

Zimne nóżki mają w Polsce wiele nazw. W Wielkopolsce mówi się na nie galart, od niemieckiego Gallert albo Gallerte, czyli galareta. Na Kaszubach i Kujawach to zylc, na dawnej Galicji studzienina, w Łodzi drygle, a w mowie potocznej meduza. W starszych książkach kucharskich ta sama potrawa występuje jako auszpik: Marya Leżańska w „Kucharzu wielkopolskim” z 1904 roku gotuje go z nóżek cielęcych i radzi dobrać do nich jedną wieprzową, „a będą jędrniejsze”.

Mięsne galarety są w polskiej kuchni od wieków. Według przekazów, które powtarza Wikipedia, galaretę mięsną podano już na weselu Zygmunta Starego i Bony w 1518 roku, ale robiono ją wtedy z kapłonów, pulard albo ryb, nie z wieprzowiny. Studzienina z nóżek należała do potraw świniobicia: nogi trzeba było zużyć jako pierwsze, bo skóra psuła się najszybciej, a na wsi długo nie było lodówek. Opis studzieniny z Górna mówi, że na weselach na Podkarpaciu była „jakby podstawową przystawką”, a przed wojną mięsne galarety trafiły do barów jako zakąska do wódki, sprzedawana jako „seta i galareta”.

Na ministerialnej Liście Produktów Tradycyjnych są cztery takie galarety: zylc z Pomorza (2007), studzienina z Górna na Podkarpaciu (2008), galart z Wielkopolski (2009) i studzienina wpisana w 2023 roku, przywieziona z Kresów przez przodków mieszkańców Bogdanowic koło Głubczyc. Ten ostatni opis podaje, że studzieninę jedzono na urodzinach, imieninach i weselach, a najczęściej na Wielkanoc i w Sylwestra. Wszystkie cztery opisy podają galaretę z octem albo sokiem z cytryny, a opis z 2023 roku zaznacza, że tradycyjna studzienina nie powinna zawierać żelatyny.

Składniki

Do gotowania

  • 1 kg nóżki wieprzowe (2 całe albo 4 połówki, przepołowione przez rzeźnika)
    Za granicą: USA: pig's feet; Wielka Brytania: pig's trotters; Niemcy: Spitzbein, Schweinefuß
  • 1 kg golonka wieprzowa (najlepiej tylna, świeża, niepeklowana)
    Za granicą: USA: fresh pork hock (ham hock bywa peklowany i wędzony); Wielka Brytania: pork knuckle; Niemcy: Schweinshaxe albo Eisbein ungepökelt
  • 2 l zimna woda (tyle, żeby przykryła mięso na około 2 cm, czyli ¾ cala)
  • 200 g marchew (2 sztuki)
  • 120 g korzeń pietruszki (1 sztuka)
    Za granicą: parsnip (pasternak)
  • 120 g seler korzeniowy (około 1/4 bulwy)
    Za granicą: celeriac, celery root
  • 1 szt. cebula
  • 4 szt. ziele angielskie (całe ziarna)
    Za granicą: allspice berries
  • 3 szt. liście laurowe
    Za granicą: bay leaves
  • 1 łyżeczka (5 ml) pieprz czarny w ziarnach
  • 1 łyżka (ok. 18 g) sól (płaska; pomiń, jeśli golonka jest peklowana)

Do galarety

  • 4 ząbki czosnek (przeciśnięty przez praskę)
  • sól i pieprz mielony (do smaku)
  • 200 g zielony groszek (konserwowy, odcedzony; można pominąć)
  • natka pietruszki (kilka gałązek, można pominąć)
    Za granicą: flat-leaf parsley

Do klarowania (gdy wywar jest mętny)

  • 2 szt. białka jaj
  • 1 łyżeczka (5 ml) ocet spirytusowy
    Za granicą: white vinegar, Branntweinessig

Do podania

  • ocet albo cytryna
  • chrzan, musztarda i świeży chleb (do wyboru)
    Za granicą: prepared horseradish; Niemcy: Meerrettich; Austria: Kren

Przygotowanie krok po kroku

  1. Obejrzyj nóżki i golonkę, usuń pozostałe włoski. Jeśli nóżki są całe, poproś rzeźnika o przepołowienie ich wzdłuż, żeby zmieściły się w garnku. Po kontakcie z surowym mięsem umyj ręce, deskę i używane narzędzia.

  2. Włóż nóżki i golonkę do dużego garnka (około 6 l) i zalej zimną wodą tak, żeby przykryła mięso na około 2 cm (¾ cala). Nie dolewaj więcej: za dużo wody to najczęstszy powód, dla którego galareta się nie ścina. Zagotuj powoli na małym ogniu i zbieraj łyżką szumowiny, aż przestaną się pojawiać.

  3. Gdy woda się zagotuje, zmniejsz ogień do najmniejszego, przykryj garnek pokrywką i gotuj mięso około 2 godzin. Wywar ma tylko lekko mrugać, nie wrzeć: od mocnego wrzenia mętnieje. W tym czasie obierz marchew, pietruszkę i seler i pokrój je na duże kawałki, a cebulę przekrój na pół i opal przekrojoną stroną na suchej patelni, aż mocno ściemnieje.

    Krok 3
  4. Po 2 godzinach dodaj do garnka warzywa, opaloną cebulę, ziele angielskie, liście laurowe, pieprz w ziarnach i sól. Gotuj dalej pod przykryciem, na bardzo małym ogniu, jeszcze 1,5–2 godziny, aż mięso zacznie samo odchodzić od kości, a skóra będzie zupełnie miękka. Dopiero takie długie gotowanie wyciąga z nóżek to, co zetnie galaretę.

    Krok 4
  5. Wyjmij mięso łyżką cedzakową na dużą deskę albo półmisek i odstaw do przestygnięcia. Wyjmij też marchew i odłóż ją na bok, pozostałe warzywa możesz wyrzucić.

  6. Przecedź wywar przez sito wyłożone złożoną kilka razy gazą. Gdy przestygnie, zbierz z wierzchu tłuszcz łyżką. Najdokładniej zrobisz to po schłodzeniu, gdy tłuszcz zastygnie na powierzchni. Jeśli wywar jest mętny, sklaruj go: dodaj ubite na sztywno 2 białka i łyżeczkę octu, zagotuj i jeszcze raz przecedź przez gazę.

  7. Oddziel mięso od kości. Pokrój je w małe kawałki, razem ze skórą i miękkimi chrząstkami, a zbędny tłuszcz odkrój. Marchew pokrój w plasterki albo półplasterki.

    Krok 7
  8. Podgrzej wywar, dodaj przeciśnięty czosnek i dopraw solą i pieprzem do smaku. Wlej łyżkę wywaru do małej miseczki i schłódź w lodówce: gdy próbka zastygnie, wywar jest gotowy. Jeśli pozostaje płynny, możesz go odparować lub dodać żelatynę zgodnie ze wskazówkami na opakowaniu.

  9. Na dno miseczek, słoików albo keksówki ułóż plasterki marchwi, groszek i listki natki, na to mięso. Zalej wszystko wywarem tak, żeby przykrył mięso.

    Krok 9
  10. Rozlej galaretkę do płytkich naczyń, aby szybko ostygła. Gdy przestanie parować, wstaw ją do lodówki, nie później niż w ciągu 2 godzin od przygotowania. Chłodź kilka godzin, najlepiej przez noc, aż stężeje. Podawaj na zimno, wyłożoną z miseczek na talerz albo pokrojoną w plastry, z octem lub sokiem z cytryny, chlebem i chrzanem albo musztardą.

Wersje czytelników

Gotujesz to danie po swojemu? Podziel się swoją wersją.

Mam swoją wersję

Ugotowałem/am

Zrobiłeś/aś to danie? Napisz, jak wyszło i co zmieniłeś/aś. Możesz dodać zdjęcie i ocenę.

Zaloguj się, aby dodać wpis

Czy ten przepis był pomocny?

Komentarze (0)

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!


Dodaj komentarz

Zaloguj się aby uniknąć weryfikacji emaila przy każdym komentarzu, lub komentuj jako gość:

Komentarz może być moderowany przed publikacją.